POLITICS, THE SUN AND NOISE

Overgaden Art Center, Kopenhagen, Denemarken. Deel van de groepstentoonstelling: Sculpture - Painting - Textile, 1990

Deze site-specifieke installatie is opgebouwd als een netwerk van kabels en sculpturale eilanden, met geluidsbronnen, videoprojecties en een affiche waarin wordt gevraagd een gehuurd appartement in Stockholm te ruilen voor een appartement in Kopenhagen. Een van de geluidsbronnen gaat over trekvogels en wordt gebruikt als een indirecte weergave van bewegingen en uitwisseling tussen mensen, goederen en ideeën.

In het eerste luik van dit werk werd de ruimte gevuld met geluiden en beelden opgenomen in Athene, Stockholm en Kopenhagen. De films toonden politieke, religieuze en alledaagse inhoud die drie tijdperken vertegenwoordigden: de Oudheid, de Byzantijnse periode, de negentiende en de twintigste eeuw en de sterke Deense/Duitse invloed op het hedendaagse stadsplan van Athene en zijn neoklassieke architectuur. 
Gedurende de laatste dertien dagen was het tweede luik van deze installatie een stille, lege ruimte waarin alleen de poster overbleef. Alle andere objecten waren verwijderd. Door de ruil-poster in de installatie, verhuisden Åsa Lie en Jadran Sturm in 1990 naar Kopenhagen en bleven daar 4 jaar wonen. 

Dit sleutelwerk binnen hun gezamenlijke oeuvre is een karakteristiek voorbeeld van de manier waarop Åsa Lie en Jadran Sturm een persoonlijke en huiselijke werkelijkheid voortdurend verweefden met ervaringen buitenhuis die verband hielden met sociologie, politiek, architectuur en geschiedenis. 

Zie hieronder en fragment van het gesprek tussen Scott William Raby (kunstenaar, kunstorganisator en onderzoeker) en Åsa Lie. 
 

SCOTT WILLIAM RABY (KUNSTENAAR, KUNSTORGANISATOR, ONDERZOEKER) IN GESPREK MET ÅSA LIE. BRUSSEL, 20 APRIL 2025

Scott William Raby: Het lijkt erop dat het werk via film- en geluidscreaties refereert naar de ecologische, economisch-politieke en commerciële methoden, die een bepaald migratiebeleid zichtbaar maken, of het nu via de vogel is, of via jou en Jadran die naar Denemarken verhuizen, of door de verschillende mensen die jullie ontmoeten. In deze tentoonstelling zijn ze allemaal met elkaar verbonden en verweven, zij het in een andere vorm of formaat, en ik wilde vragen, wat betreft het integreren van een huiselijke ruimte in jullie werk, of deze tentoonstelling niet de reden is waarom jullie naar Kopenhagen verhuisden? 

Åsa Lie: Ja, op deze foto zie je de affiche die we hadden gemaakt. Op dat moment woonden we in Stockholm, maar geen van ons komt daar oorspronkelijk vandaan. Allebei waren we al een tijdje aan het rondzwerven en dachten waarom verhuizen we niet naar Kopenhagen? Een van de geluidsbronnen, met de kwetterende vogels, werd onder de poster geplaatst. We vroegen iemand om een foto van ons te maken, buiten het kunstcentrum, vlak voor de opening van de tentoonstelling. Die polaroid hebben we op de affiche gebruikt, met een korte tekst waarin werd uitgelegd dat we ons gehuurde appartement in Stockholm wilden ruilen met iemand in Kopenhagen.

SWR: Een zeer belangrijke tentoonstelling, niet alleen in jullie artistieke praktijk, maar ook in jullie leven 

ÅL: Ja, het is vrij typisch dat we iets persoonlijks in ons werk verwerken. Zoals hier in de tekst staat: het eerste deel van de installatie vulde de ruimte met geluiden, en zoals ik eerder al aangaf, met suggestieve, politieke representaties van drie tijdperken. Vanuit ons oogpunt laat deze video uit Athene, met al die objecten, dit heel goed zien. Het uitstalraam bevatte allerlei alledaagse voorwerpen, zoals kleren, uniformen, vazen, spullen van het leger, er kon een stoel in staan, wat dan ook. Maar het gaf ook een blik op een deel van de geschiedenis. En het was vrij ontroerend; het was een variatie op hoe we de affiche maakten. Mensen kwamen naar de man die deze vitrine had en gaven hem een foto van iets dat ze wilden verkopen. Hij zette alles bij elkaar, en als mensen iets wilden kopen, konden ze het nummer bellen.

SWR: Net zoals jullie een advertentie voor een appartement plaatsten in de tentoonstelling. 

ÅL: Precies. We verbonden die twee dingen; onze ervaring in Athene, , waar we zagen hoe mensen probeerden dingen te verkopen, en onze eigen situatie, waarin we een appartement wilden vinden. We dachten: hoe doen we dat? Dus besloten we het onderdeel te maken van de tentoonstelling. In plaats van een zoekertje in een winkelraam te hangen zoals in Athene, plaatsen we het in de tentoonstelling zelf. We adverteerden nergens anders, en probeerden ook niet op een andere manier een appartement te vinden. 

Dat deel van de installatie is persoonlijker, maar nog steeds verbonden met iets groter, een tijdspanne met historische illustraties. De installatie verwees naar deze drie perioden: de Oudheid, de Byzantijnse tijd en de 19e–20e eeuw. Wat de 19e en 20e eeuw betreft, ontdekten we dat Duitsland en Denemarken een grote invloed op de stadsplannen van Athene hadden, die toen ontwikkeld werden. Rondom en onderaan de Acropolis met al al het oude Griekse erfgoed en de Plaka, heb je het moderne stadsdeel dat door Deense en Duitse architecten werd ontworpen. Er was ook de invloed van de Deense koninklijke familie. Later werden we uitgenodigd om deel te nemen aan de tentoonstelling in Denemarken. Alles was met elkaar verbonden. We reisden heen en weer, en die beweging zelf werd een deel van de tentoonstelling, een vorm van migratie, zoals zo veel mensen die verhuizen voor hun werk. Ik klinkt allicht nogal vaag, maar er is de combinatie van al die dingen, het persoonlijke, het historische en de beweging tussen plekken. 

SWR: Nee nee. Ik denk dat het best een interessante en complexe interactie is, zowel qua vormelijke als inhoudelijke benadering. Het tracht de verschillende economische, geopolitieke, migratoire en politieke omstandigheden met elkaar te verbinden. Tegelijkertijd heb je ook een vormelijk, artistieke benadering, en zelfs een soort sociale interventie, in de manier waarop het werk deel wordt van jullie huiselijke leven. De tentoonstelling fungeert als een artistiek voorstel, maar heeft ook een impact op jullie persoonlijk leven, doordat jullie jezelf positioneren door middel van een advertentie. 

ÅL: Ik kan ook zeggen dat de manier waarop we dit deden heel bewust was. Athene, en de geschiedenis van Griekenland in het algemeen, is zo pompeus, toch?

SWR: Spectaculair. 

ÅL: Inderdaad, spectaculair. De Akropolis en al die monumenten. We wilden de tentoonstellingsruimte op een omgekeerde manier gebruiken. We ondernamen niet zo’n spectaculaire of gewichtige dingen. We werkten daarentegen met kleine, verspreide elementen. Het was een grote ruimte. Mensen konden rondwandelen. Wanneer je naast de ene cassettespeler stond, dan hoorde je die ene en niet zozeer al de andere. Zoals het geroezemoes van een stad. 

SWR: Ja, meer als een primaire structuur, een sculptuur. Of eerder als Arte Povera, heel…

ÅL: Ja, je kon in een grote ruimte rondlopen en die kleine dingen individueel beleven, en ermee interageren vanop ‘eilanden’, zoals de tafel met de Super-8 projector. Het ging niet om het creëren van een grote façade… eerder het tegendeel. We hebben het bewust sober gehouden. 

SWR: Ja, ik houd wel van die aanpak.  

ÅL: We haalden er maar het minimale uit in plaats van… Ik bedoel, we hadden de Super 8-films veel groter kunnen tonen. We hadden iets meer materieel kunnen maken, een duidelijke esthetische aanwezigheid. Maar voor ons was dit precies de esthetiek die we wilden.

SWR: Eigenlijk kun je dat hier meteen zien, waar het… De architectuur van de ruimte gebruiken als projectievlak, toch? Het creëert een volledig andere kijker-ontvanger relatie, en het is meer bescheiden, ontdaan van enige spektakel-waarde. 

ÅL: Ja, dit verwijst ook terug naar alle tempels en zuilen in de geschiedenis van Griekenland. De Korinthische zuil, de…

SWR: Ja, zoals Dorisch…

ÅL: Ja precies. Dit is het soort historisch vocabularium dat je tijdens studies architectuur of kunst leert. Er stond een heel eenvoudige, bijna industriële zuil in het gebouw, gewoon een element in de structuur dat alles samenhield en we gebruikten die. 

De Super-8-films zijn ook in Griekenland opgenomen, de ene rond het Byzantijnse Daphni klooster op de site van de Tempel van Apollo, de andere bij de Tempel van Poseidon op Kaap Sounion. Deze tempels stellen op een of andere manier Europa voor, een soort vertrekpunt voor hoe we architectuur inbeelden, architectuur als iets machtig, gelinkt aan autoriteit en politiek. Dat gebeurde ook in Athene. De Duitse en Deense architecten waren gefocust op neoklassieke architectuur.

Op een bepaald moment besloten we het stop te zetten, alles weg te halen en een grote, lege ruimte achter te laten. We beschouwden dit laatste deel meer als iets metafysisch. Eerst vulden we de ruimte met geluid, films, kabels en daarna, wanneer je alles wegneemt, zou er een spoor achterblijven. Iets dat achterbleef, zelfs al kon je het niet direct zien of horen. Dat was ons idee.  

We gaan naar plekken, en wanneer we ze verlaten, is die plek zonder ons en wij zonder die plek. Het feit dat we op het punt stonden te verhuizen, dat we wilden verhuizen, was vergelijkbaar: je haalt een appartement leeg als je weggaat, vervolgens kom je aan in een ander dat je terug vult. Dus weet je… het is opgebouwd uit deze details, stukken uit het dagelijkse leven en andere aspecten. Het is heel typerend voor de manier waarop we tewerkgaan.   

SWR: Ja, dat is een interessant en belangrijk aspect van dit project, evenals het performatieve en interventiegerichte aspect… Dit kan misschien een goede overgang zijn om te praten over de performance in Cafe Europa, dat een performatieve interventie in de openbare ruimte is. Naarmate ik meer vertrouwd raak met jouw en Jadrans praktijk, valt het me op dat een belangrijk terugkerend motief het gebruik van een openbare of institutionele ruimte lijkt te zijn, en de reflectie over de manier waarop ze opnieuw ingericht kan worden door middel van een performatief moment. Of het nu gaat over een ruimte waarin je uitgenodigd bent, of een waarvan je de sociale aspecten herprogrammeert, hackt of heroverweegt. 

Åsa Lie & Scott William Raby in het archief van Jadran Stum & Åsa Lie Private Stichting, april 2025.